Topluluk Önünde Olmak: Çocuklarda Performans Hazırlığı

Bir çocuğun sahneye çıkması, çoğu zaman yalnızca bir koreografiyi doğru yapması ya da bir müzik parçasını baştan sona çalabilmesi üzerinden değerlendirilir. Oysa bizim için performansın asıl değeri, çocuğun sahnede ne kadar “kusursuz” göründüğünün ötesindedir.

Okulumuzda, sanat eğitimini, çocuğun hayatında kullanabileceği becerileri geliştirmek için bir araç olarak görüyoruz. Bu sebeple, yıl sonu gösterileri, konserleri, eğitim sürecinden ayrı bir hedef değildir. Çocuğun aylar boyunca derslerde geliştirdiği beden farkındalığının, dikkatinin, koordinasyonunun, müzikalitesinin, grup içinde hareket etme becerisinin, kendini ifade etmesinin ve öğrendiklerini o anda uygulayabilmesinin doğal bir sonucudur.

Topluluk önünde olmak ne demektir?

Bir çocuğun topluluk önünde olması, yalnızca sahneye çıkıp başkalarının karşısında görünür olmak değildir. Topluluk önünde olmak; başkalarının bakışının farkında olarak kendi bedenini, sesini, dikkatini ve davranışını yönetebilmek demektir. Bu deneyim, aynı anda pek çok hedef barındırır:

Bir grubun parçası olmak,
Kendi sırasını ve sorumluluğunu bilmek,
Başkalarını izlemek ve onlara uyum sağlamak,
Dikkatini sürdürebilmek,
Bedenini kontrollü kullanmak,
Öğrendiğini hatırlayıp uygulamak,
Hata yaptığında devam edebilmek,
Kendini ifade edebilmek,
Stres ve kaygıyı yönetmek,
Başkalarının karşısında görünür olmayı deneyimlemek.

Üstelik bunların anlamı her yaşta değişkenlik gösterir. Küçük bir çocuk için topluluğun önünde olmak öncelikle güven, oyun, aidiyet, bedenini tanıma ve öğretmeniyle kurduğu ilişki üzerinden deneyimlenebilir. Yaş ilerledikçe çocuğun sosyal farkındalığı artar; başkalarının kendisi hakkındaki düşünceleri, hata yapma ve değerlendirilme duygusu daha fazla önem kazanabilir.

Bu nedenle çocukların performans deneyimi değerlendirilirken, “sahne korkusu” başlığı altında değerlendirmek yerine, gelişim dönemleri ve bireysel farklılıkları dikkate alınmalıdır.

Performans neden farklı bir deneyimdir?

Dans etmek, bir enstrüman çalmak ya da şarkı söylemek yalnızca öğrenilmiş bilgiyi tekrar etmek değildir. Canlı performans, öğrendiklerimizi o anda ve gerçek zamanlı olarak organize etmemizi gerektirir.

Bir dansçı hareketi yaparken aynı anda müziği dinler, ritmi takip eder, bedeninin konumunu hisseder, mekânı algılar, diğer dansçıları izler ve sıradaki hareketi hatırlar.

Bir müzisyen ise çalarken aynı anda dinler, ritmi takip eder, motor hareketlerini düzenler, müzikal yapıyı hatırlar ve ortaya çıkan sese anlık olarak cevap verir.

Dolayısıyla canlı performans; dikkat, çalışma belleği, motor planlama, zamanlama, duyusal geri bildirim, mekânsal farkındalık ve sosyal koordinasyon gibi birçok becerinin aynı anda devreye girdiği bir deneyimdir.

Daha da önemlisi, performans sırasında her şey her zaman planlandığı gibi gitmeyebilir.

Bir çocuk bir hareketi şaşırabilir, bir notayı kaçırabilir, arkadaşının hareketini beklediğinden farklı görebilir, yanlış yere yerleşebilir ya da bir an için ne yapacağını unutabilir.

İşte eğitimin en önemli kazanımlarından biri burada ortaya çıkar: hata yaptığında durmak yerine devam edebilmek. Bu, yalnızca sahnede işe yarayan bir beceri değil, yetişkinlik hayatına da taşınacak bir yetidir.

Bizim için önemli olan, çocuğun sahnede geliştirdiği becerileri, hayatının başka alanlarına da taşıyabilmesidir çünkü çocuk büyüdükçe karşısına farklı türlerde “topluluk önünde olma” durumları çıkacaktır. Bir sınıfta sunum yapmak, yeni bir gruba kendini tanıtmak, bir fikri savunmak, bir sınavda bildiğini ortaya koymak, bir iş görüşmesine katılmak, bir toplantıda söz almak veya bir projenin sonuçlarını başkalarına anlatmak...

Bunların hiçbiri dans etmek ya da enstrüman çalmak değildir ama hepsinde hazırlanmak, dikkatini toplamak, kendini ifade etmek, başkalarını dinlemek, heyecanı yönetmek, hata olduğunda toparlanmak ve gerektiğinde herkesin karşısında kendini ortaya koyabilmek.

gibi becerilere ihtiyaç vardır.

Bu beceriler dersin içinde nasıl gelişiyor?

Bale ve dans derslerinde beden farkındalığı, koordinasyon, denge, ritim, mekân kullanımı, hareket hafızası, dikkat, müzikalite ve grup içinde hareket etme becerileri üzerinde çalışıyoruz. Çocuk bazen öğretmenini takip ediyor, bazen arkadaşını gözlemliyor, bazen kendi hareketini grubun hareketiyle eşleştiriyor. Bir hareketi tekrar ediyor, düzeltiyor, yeniden deniyor. Bütün bunlar aynı zamanda performans becerisinin yapıtaşlarıdır.

Enstrüman eğitiminde de benzer bir süreç var. Çocuk yalnızca notaları öğrenmiyor; dinliyor, ritmi takip ediyor, iki elini veya farklı motor becerilerini koordine ediyor, dikkatini sürdürüyor, hafızasını kullanıyor ve ortaya çıkan müziği dinleyerek kendisini anlık olarak düzenliyor.

Koro ve müzikal eğitimlerimizde ise bunlara başka bir boyut ekleniyor:

Tek başına değil, başkalarıyla birlikte üretmek.

Kendi sesini korurken bütünü dinlemek, kendi sırasını bilmek, başkasının temposuna uyum sağlamak ve ortak bir sonuca katkıda bulunmak.

Yıl sonu gösterisi, çocuğun önüne aniden konulan büyük bir performans görevi değildir.

Öğrenciler aylar boyunca bedenlerini tanımış, hareketleri öğrenmiş, müzikle ilişki kurmuş, arkadaşlarıyla birlikte çalışmış, öğretmeninin yönlendirmelerini takip etmiş, tekrar etmiş, hata yapmış ve yeniden denemiş olurlar. Sahne, bütün bu deneyimlerin başka bir ortamda paylaşılması haline geliyor.

Elbette bazı çocuklar topluluk önünde görünür olmaya diğerlerinden daha erken veya daha kolay uyum sağlayabilir. Bazı çocuklar daha temkinli olabilir. Bazıları kalabalık karşısında daha fazla zamana ihtiyaç duyabilir. Eğitmenlerimiz, her öğrencinin bireysel özelliklerini dikkate alarak bu özel güne hazırlanmaları konusunda hassasiyetle ilerliyorlar. Amacımız bütün çocukları aynı şekilde davranmaya zorlamak değil; her çocuğun kendi gelişim hızında güven kazanmasını sağlamak.

Yıl sonu gösterisi çocuğun “başarılı olup olmadığını” ölçen bir sınav değildir.

Bir çocuğun sahnede bir hareketi unutması, ritmi bir an kaçırması ya da heyecanlanması, bütün yıl boyunca yaptığı çalışmayı değersizleştirmez.

Tam tersine, canlı performansın eğitimsel değeri buradadır.

Çocuk hazırlık yapar ve sonra hazırladığı şeyi gerçek zamanlı olarak ortaya koyar. Beklenmedik bir durum olduğunda çözüm bulur. Bazen hata yapar. Devam eder. Arkadaşlarıyla birlikte tamamlar.

Bu deneyim, mükemmellikten daha değerlidir.

Çünkü hayat da çoğu zaman prova edilmiş ve kusursuz ilerleyen bir süreç değildir.

Bale, dans ve müzik elbette kendi başlarına değerli sanat disiplinleridir. Çocuğun estetik duyarlılığını, yaratıcılığını, müzikalitesini ve ifade gücünü geliştirmeleri başlı başına önemlidir. Okulumuzda sanatı, çocuğun kendisini ve dünyayı keşfedebileceği bir araç olarak görüyoruz. Çocuğun bedenini tanıması, dikkatini yönetmesi, bir işi sabırla çalışması, başkalarıyla birlikte üretmesi, kendini ifade etmesi, hata karşısında yeniden denemesi ve gerektiğinde topluluğun karşısında kendini ortaya koyabilmesi...

Bunlar dans pistinde ya da müzik dersinde başlayıp hayatın başka alanlarına taşınabilecek kazanımlardır. Bu nedenle bizim için asıl soru:“Yıl sonu gösterisinde ne kadar iyi dans etti?”

değil, “Bu süreçte kendisi hakkında ne öğrendi ve öğrendiklerini hayatının başka hangi alanlarında kullanabilecek?”dir.

Gösteri, bu uzun sürecin yalnızca görünen kısmıdır. Asıl eğitim ise haftalar ve aylar boyunca dersin içinde gerçekleşir. Ve sahne, o eğitimin sonu değil; çocuğun öğrendiklerini gerçek hayatın küçük bir modeli içinde dekorla, kostümle, ışıkla, sahne provasıyla deneyimlediği büyülü anlardan biridir.